Nhà Baring là nhà băng London từng giúp nước Mỹ trả tiền mua vùng đất Louisiana rộng mênh mông từ nước Pháp, và gần một thế kỷ sau lại suýt sụp vì cho vay và ôm quá nhiều giấy nợ của Argentina. Lần ấy họ được cứu nhờ ngân hàng trung ương Anh đứng ra gom các nhà băng khác cùng bảo lãnh, một trong những cuộc giải cứu kiểu quá lớn để sụp sớm nhất lịch sử.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Phiệt. Tập này kể về một gia tộc ngân hàng ít được nhắc tới hơn Medici hay Rothschild, nhưng câu chuyện của họ có lẽ gần với các cuộc khủng hoảng hôm nay nhất.
Nhà Baring bắt đầu từ đâu?
Gia đình Baring gốc từ vùng Bremen, Đức, sang Anh làm nghề buôn vải ở thành phố Exeter. Năm một nghìn bảy trăm sáu mươi hai, hai anh em nhà Baring lập một hãng buôn ở London.
Người làm nên tên tuổi là Francis Baring. Ông chuyển dần từ buôn hàng sang làm ngân hàng thương mại: tài trợ cho các chuyến buôn, bảo lãnh hối phiếu, rồi thu xếp các khoản vay cho chính phủ.
Ông có quan hệ tốt với giới chính trị Anh và với các thương nhân bên kia Đại Tây Dương. Nước Mỹ vừa độc lập cần vốn và cần một cánh cửa vào thị trường tài chính London, và nhà Baring là một trong những cánh cửa ấy.
Một nhà băng thương mại thời ấy sống bằng uy tín: chữ ký của họ trên một hối phiếu khiến tờ giấy ấy được người khác chấp nhận như tiền.
Thương vụ Louisiana diễn ra thế nào?
Năm một nghìn tám trăm lẻ ba, nước Mỹ mua của Pháp vùng đất Louisiana, rộng gần bằng cả phần nước Mỹ lúc đó. Napoléon cần tiền cho chiến tranh và không giữ nổi vùng đất xa xôi ấy.
Nước Mỹ trẻ không có sẵn chừng ấy tiền. Họ trả bằng trái phiếu, và nhà Baring cùng một nhà băng ở Amsterdam đứng ra mua số trái phiếu ấy, trả tiền cho Pháp, rồi bán dần trái phiếu cho nhà đầu tư châu Âu.
Điều trớ trêu là Anh và Pháp khi đó đang ở thế thù địch, và một nhà băng London góp phần trả tiền cho chính Napoléon. Có ghi chép cho rằng chính phủ Anh biết và để thương vụ đi tiếp, vì thà vùng đất ấy về tay Mỹ còn hơn nằm trong tay Pháp.
Thương vụ cho thấy vốn lớn có thể đứng ở chỗ giao nhau của các cường quốc, và người đứng giữa có thể kiếm lời ngay giữa lúc các bên đang thù nhau.
Cường quốc thứ sáu của châu Âu
Sau chiến tranh Napoléon, nước Pháp bại trận phải trả khoản bồi thường lớn cho các nước thắng trận. Nhà Baring cùng một nhà băng khác thu xếp các khoản vay giúp Pháp trả nợ nhanh, để quân chiếm đóng sớm rút đi.
Người ta kể rằng một chính khách Pháp thời đó nói châu Âu có sáu cường quốc: Anh, Pháp, Phổ, Áo, Nga và anh em nhà Baring. Câu nói có thể đã được trau chuốt lại theo thời gian, nhưng nó phản ánh đúng vị thế của nhà băng này.
Suốt thế kỷ mười chín, nhà Baring thu xếp vốn cho đường sắt, cho các chính phủ ở châu Mỹ, và cho thương mại toàn cầu. Họ trở thành một phần của giới quý tộc Anh, với nhiều thành viên được phong tước.
Nhưng chính vị thế lớn ấy làm họ tự tin quá mức, và sự tự tin đó dẫn tới một quyết định suýt nhấn chìm cả gia tộc.
Vì sao năm một nghìn tám trăm chín mươi nhà Baring suýt sụp?
Cuối thập niên tám mươi của thế kỷ mười chín, Argentina là miền đất hứa của nhà đầu tư châu Âu: đất rộng, lúa mì, thịt bò, đường sắt đang mọc lên. Nhà Baring đứng ra bảo lãnh và nắm rất nhiều trái phiếu của Argentina.
Trong đó có một thương vụ lớn gắn với hệ thống cấp nước và thoát nước cho thủ đô Buenos Aires. Nhà Baring đã cam kết mua cả lô trái phiếu nhưng không bán được cho nhà đầu tư như dự tính.
Rồi Argentina rơi vào khủng hoảng kinh tế và biến động chính trị, giá trái phiếu lao dốc. Nhà Baring ôm trong tay những tờ giấy không ai muốn mua, trong khi vẫn phải trả nợ của chính mình.
Tháng mười một năm một nghìn tám trăm chín mươi, họ báo cho ngân hàng trung ương Anh rằng mình không đủ sức thanh toán. Nếu một nhà băng lớn như thế sụp, cả thị trường London có thể hoảng loạn theo.
Cuộc giải cứu và bài học quá lớn để sụp
Thống đốc ngân hàng trung ương Anh khi ấy đứng ra kêu gọi các nhà băng lớn khác cùng góp vào một quỹ bảo lãnh cho các khoản nợ của nhà Baring. Chính phủ cũng hỗ trợ ở phía sau. Quỹ được lập rất nhanh, và thị trường bình tĩnh lại.
Nhà Baring không chết, nhưng phải tái cấu trúc thành công ty mới, các thành viên gia đình mất phần lớn tài sản riêng, và uy tín bị tổn hại nặng. Họ phải mất nhiều năm mới đứng lại được.
Cuộc giải cứu đặt ra một câu hỏi mà tới hôm nay người ta vẫn tranh luận: nếu biết mình quá lớn để bị bỏ mặc, liệu nhà băng có liều hơn không? Câu hỏi ấy quay lại trong gần như mọi cuộc khủng hoảng tài chính sau này.
Gần một thế kỷ sau, cuối thế kỷ hai mươi, chính nhà băng mang tên Baring lại sụp hẳn vì những giao dịch thua lỗ ở một chi nhánh xa, và lần này không ai cứu. Bạn nghĩ sao, một cái tên lớn đã từng được cứu một lần thì có học được bài học hay không?
Câu hỏi thường gặp
Thương vụ Louisiana là gì?
Đó là việc nước Mỹ mua vùng đất Louisiana từ nước Pháp năm một nghìn tám trăm lẻ ba, làm lãnh thổ Mỹ rộng gần gấp đôi. Nước Mỹ trả bằng trái phiếu, và các nhà băng ở London và Amsterdam đứng ra thu xếp.
Khủng hoảng Baring năm một nghìn tám trăm chín mươi là gì?
Đó là lúc nhà băng Baring ở London không đủ khả năng thanh toán vì ôm quá nhiều trái phiếu Argentina mất giá. Ngân hàng trung ương Anh đã gom các nhà băng khác lập quỹ bảo lãnh để tránh hoảng loạn.
Quá lớn để sụp đổ nghĩa là gì?
Đó là tình huống một tổ chức tài chính lớn tới mức nếu nó sụp thì cả hệ thống bị kéo theo, nên nhà nước hoặc các bên khác buộc phải cứu. Mặt trái là nó có thể khiến tổ chức ấy liều lĩnh hơn.
Vì sao nhà đầu tư châu Âu thích Argentina cuối thế kỷ mười chín?
Argentina khi ấy có đất nông nghiệp rộng, xuất khẩu ngũ cốc và thịt tăng nhanh, đường sắt đang được xây. Nhiều người tin đó là một nền kinh tế đang lên nên đổ vốn vào quá nhanh.
Nhà băng Baring có còn tồn tại không?
Nhà băng mang tên Baring đã sụp đổ vào cuối thế kỷ hai mươi và được một tập đoàn tài chính khác mua lại. Cái tên vẫn còn trong lịch sử như một bài học về rủi ro.
