Jakob Fugger không có con, nên trước khi mất năm một nghìn năm trăm hai mươi lăm, ông chọn người cháu Anton làm người đứng đầu công ty gia đình thay vì chia đều cho mọi người trong họ. Anton đưa nhà Fugger lên đỉnh cao giàu có trong mấy chục năm sau, nhưng cũng chính ông phải gánh những khoản nợ khó đòi của nhà Habsburg và về cuối đời tìm cách thu hẹp nghề ngân hàng.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Phiệt. Câu chuyện kế nghiệp hôm nay có một điểm đặc biệt: người lập nghiệp không có con ruột, và phải chọn người kế nghiệp theo năng lực chứ không theo thứ bậc.
Một người giàu nhất châu Âu không có con
Jakob Fugger lấy vợ nhưng không có con. Trong một gia tộc mà cơ nghiệp gắn với dòng máu, đó là một nỗi lo lớn: ai sẽ cầm lái con thuyền mà ông đã dựng lên?
Ông có nhiều cháu trai, con của các anh em ông. Theo lẽ thường, tài sản có thể chia cho tất cả. Nhưng Jakob hiểu rõ rằng chia nhỏ là con đường ngắn nhất để một công ty lớn tan rã.
Ngay từ những năm trước, các hợp đồng hợp danh của nhà Fugger đã được soạn để giữ vốn trong công ty, hạn chế việc rút vốn ra riêng, và giữ quyền điều hành trong tay những người được chỉ định.
Câu hỏi còn lại chỉ là chọn ai. Và Jakob đã có nhiều năm để quan sát các cháu mình làm việc.
Vì sao lại là Anton?
Anton Fugger sinh năm một nghìn bốn trăm chín mươi ba, là con của một người anh của Jakob. Từ khi còn trẻ, Anton đã được đưa vào làm việc trong công ty, đi tới các chi nhánh, học nghề dưới sự giám sát của chú mình.
Ông thể hiện sự thận trọng, giỏi giao tiếp với vua chúa, và hiểu được những thương vụ phức tạp giữa mỏ, kim loại và cho vay. Jakob tin cậy ông dần qua những việc lớn hơn.
Trong di chúc, Jakob giao quyền lãnh đạo công ty cho các cháu, với Anton đứng ở vị trí dẫn dắt. Vài năm sau, Anton trở thành người đứng đầu thật sự của toàn bộ cơ nghiệp.
Đây là một bài học quan trọng: người kế nghiệp được chuẩn bị nhiều năm, được thử thách qua công việc thật, chứ không được trao quyền chỉ vì là con trưởng hay là người được thương nhất.
Anton đưa gia tộc lên đỉnh
Dưới thời Anton, nhà Fugger mở rộng việc làm ăn ở Tây Ban Nha, khai thác các vùng đất và mỏ mà hoàng đế Charles đệ ngũ trao để trừ nợ, buôn bán ở vùng Hà Lan, ở Hungary, ở Ý.
Các nhà nghiên cứu cho rằng tài sản của gia tộc đạt mức cao nhất vào khoảng giữa thế kỷ mười sáu, dưới thời Anton. Con số cụ thể mỗi người tính một kiểu, nhưng ai cũng đồng ý rằng đó là đỉnh cao của nhà Fugger.
Anton cũng là người có tiếng trung thành với nhà Habsburg và với đạo Công giáo, trong thời mà nước Đức đang chia rẽ sâu sắc vì cuộc Cải cách tôn giáo. Sự trung thành ấy giữ cho gia tộc được che chở, nhưng cũng trói họ vào số phận của một vương triều.
Đỉnh cao của một gia tộc thường cũng là lúc các rủi ro lớn nhất đã được gieo xuống, chỉ là chưa nảy mầm.
Nợ khó đòi và quyết định thu hẹp
Nhà Habsburg vay ngày càng nhiều cho những cuộc chiến không dứt. Năm một nghìn năm trăm năm mươi bảy, vương triều Tây Ban Nha lần đầu tuyên bố không trả nợ đúng hạn, và các chủ nợ lớn như nhà Fugger chịu thiệt nặng.
Anton về già nhận ra rằng công ty đã quá phụ thuộc vào một con nợ quá lớn. Có ghi chép cho thấy ông từng muốn giải thể dần công ty, rút vốn về đất đai, nhưng không làm được hoàn toàn vì những khoản nợ ràng buộc chưa thu hồi.
Ông cũng không tìm được người kế nghiệp có năng lực như mình trong số con cháu. Sau khi ông mất năm một nghìn năm trăm sáu mươi, công ty còn hoạt động thêm một thời gian rồi dần thu hẹp.
Các đời sau của nhà Fugger chuyển hẳn sang làm quý tộc địa chủ, giữ lâu đài và đất đai, và được phong tước. Dòng họ vẫn tồn tại tới nay, nhưng không còn là nhà băng của các hoàng đế.
Bài học chọn người kế nghiệp
Bài học đầu tiên: người kế nghiệp tốt cần được chuẩn bị từ sớm, cho làm việc thật, giao việc tăng dần, và được quan sát qua nhiều năm. Jakob làm được điều đó với Anton.
Bài học thứ hai: giữ cơ nghiệp thành một khối, không chia nhỏ, là điều kiện để có một người kế nghiệp mạnh. Nếu Jakob chia đều cho mọi cháu, sẽ không có Anton nào đủ quyền để dẫn dắt.
Bài học thứ ba: ngay cả người kế nghiệp giỏi cũng thừa hưởng những rủi ro mà đời trước để lại. Anton nhận cả tài sản lẫn mối ràng buộc với nhà Habsburg mà Jakob đã thắt.
Và bài học thứ tư: biết lúc nào nên thu hẹp cũng là một năng lực. Bạn đã bao giờ thấy một người kế nghiệp giỏi nhưng phải gánh một món nợ mà chính họ không chọn chưa?
Câu hỏi thường gặp
Anton Fugger là ai?
Anton Fugger là cháu của Jakob Fugger, sinh năm một nghìn bốn trăm chín mươi ba, mất năm một nghìn năm trăm sáu mươi. Ông lãnh đạo công ty gia đình sau khi Jakob mất và đưa gia tộc lên đỉnh cao giàu có.
Vì sao Jakob Fugger không truyền cho con?
Vì ông không có con. Ông chọn những người cháu đã được rèn luyện trong công ty, trong đó Anton là người dẫn dắt, để giữ cơ nghiệp thành một khối.
Nhà Fugger giàu nhất vào lúc nào?
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tài sản của gia tộc đạt mức cao nhất vào khoảng giữa thế kỷ mười sáu, dưới thời Anton. Sau đó các khoản nợ khó đòi của vương triều Tây Ban Nha làm gia tộc đi xuống.
Nhà Fugger ngày nay còn không?
Dòng họ Fugger vẫn còn, các nhánh trở thành quý tộc có đất đai và lâu đài. Khu nhà ở giá rẻ Fuggerei mà Jakob lập ra vẫn được quỹ của gia tộc quản lý.
Doanh nghiệp gia đình nên chọn người kế nghiệp thế nào?
Nên chọn theo năng lực đã được thử thách qua công việc thật, chuẩn bị từ sớm và giao trách nhiệm tăng dần. Giữ tài sản kinh doanh thành một khối cũng giúp người kế nghiệp có đủ quyền để điều hành.
