Trịnh Văn Bô là chủ hiệu tơ lụa Phúc Lợi ở số bốn mươi tám phố Hàng Ngang, Hà Nội, một trong những nhà buôn giàu có nhất thành phố thời ấy. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, ông và gia đình đóng góp một khối tài sản rất lớn cho chính quyền mới, và ngôi nhà của ông là nơi bản Tuyên ngôn độc lập được soạn thảo.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Phiệt. Hôm nay là câu chuyện về một nhà buôn đứng trước một lựa chọn lớn: giữ của cho mình trong lúc thời cuộc rối ren, hay đặt cược tài sản vào một chính quyền vừa ra đời mà ngân khố gần như trống rỗng.
Hiệu Phúc Lợi ở phố Hàng Ngang
Trịnh Văn Bô sinh năm một nghìn chín trăm mười bốn ở Hà Nội, trong một gia đình buôn bán lâu đời. Gia đình ông làm chủ hiệu Phúc Lợi chuyên buôn bán tơ lụa, vải vóc ở phố Hàng Ngang, giữa khu phố cổ.
Phố Hàng Ngang thời ấy là một trong những con phố buôn bán sầm uất nhất Hà Nội. Những hiệu buôn ở đây giao thương với các tỉnh và cả với nước ngoài, và nhiều gia đình tích luỹ được của cải lớn qua vài thế hệ.
Ông được biết tới như một người làm ăn giỏi, giữ chữ tín, và cùng với vợ là bà Hoàng Thị Minh Hồ quản lý cơ nghiệp gia đình. Hai vợ chồng đều được nhắc tới trong những câu chuyện về sau.
Điều đáng chú ý là ngay từ trước năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, gia đình ông đã có quan hệ và đóng góp tiền bạc cho phong trào cách mạng, một việc rất nguy hiểm dưới thời thuộc địa.
Ngôi nhà nơi soạn bản Tuyên ngôn độc lập
Cuối tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, sau khi về Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh ở tại ngôi nhà số bốn mươi tám Hàng Ngang của gia đình ông Trịnh Văn Bô. Tại đây, bản Tuyên ngôn độc lập được soạn thảo trước khi được đọc ở quảng trường Ba Đình ngày hai tháng chín.
Ngày nay ngôi nhà ấy là một di tích lịch sử, mở cửa cho khách tham quan. Căn phòng trên gác nơi soạn thảo bản Tuyên ngôn vẫn được giữ gìn.
Việc một gia đình buôn bán giàu có mở cửa nhà mình cho lãnh tụ của một chính quyền vừa giành được độc lập, khi mọi thứ còn chưa rõ ràng, là một sự đặt cược lớn cả về an toàn lẫn tài sản.
Đó không phải là lựa chọn của một người tính lời lỗ ngắn hạn. Nó là lựa chọn của một người đặt vận mệnh đất nước lên trên việc giữ của.
Tuần lễ vàng là gì?
Chính quyền mới ra đời năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm thừa hưởng một ngân khố gần như trống rỗng, trong khi phải lo chống đói, chống giặc và xây dựng bộ máy. Nhà nước cần tiền ngay mà chưa thể thu thuế bình thường.
Tháng chín năm ấy, chính quyền phát động Tuần lễ vàng, kêu gọi người dân tự nguyện đóng góp vàng và tài sản cho quỹ của nhà nước. Người góp từ chiếc nhẫn, đôi hoa tai tới những khoản lớn của các nhà buôn.
Gia đình ông Trịnh Văn Bô được ghi nhận là một trong những gia đình đóng góp nhiều nhất trong Tuần lễ vàng. Những con số cụ thể được kể lại khác nhau tuỳ nguồn, nên mình chỉ nói điều chắc chắn: đó là một phần rất lớn của cơ nghiệp gia đình.
Nhiều nhà buôn khác ở Hà Nội và các nơi cũng góp tiền, góp vàng. Tuần lễ vàng là một cách huy động vốn của cả xã hội trong lúc nhà nước chưa có công cụ tài chính nào khác.
Người nhà buôn sau năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm
Sau năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, ông Trịnh Văn Bô tham gia công tác trong bộ máy của chính quyền mới, nhiều năm làm việc liên quan tới lĩnh vực kinh tế và tài chính.
Ông mất năm một nghìn chín trăm tám mươi tám. Tên ông về sau được đặt cho một con phố ở Hà Nội, như một sự ghi nhận đối với đóng góp của gia đình ông.
Câu chuyện của ông thường được nhắc tới như hình mẫu của một doanh nhân yêu nước. Ngày mười ba tháng mười, ngày Doanh nhân Việt Nam, cũng gắn với lá thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi giới công thương năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm.
Mình nghĩ người làm ăn hôm nay có thể đọc câu chuyện ấy không chỉ như một trang sử, mà như một câu hỏi về vai trò của người có của trong những lúc đất nước cần.
Bài học về vốn và lòng tin
Từ góc nhìn kinh doanh, Tuần lễ vàng cho thấy một điều thú vị: vốn của xã hội có thể huy động rất nhanh khi người có tiền tin vào mục tiêu chung. Lòng tin là thứ tài sản mà không ngân hàng nào in ra được.
Câu chuyện cũng cho thấy rằng đôi khi lựa chọn lớn nhất của một nhà buôn không nằm ở mua gì bán gì, mà ở việc đứng về phía nào khi thời cuộc thay đổi.
Khác với các tài phiệt phương Tây mình đã kể, những người như ông Trịnh Văn Bô không dùng tiền để mua quyền lực cho mình, mà trao tài sản cho một mục tiêu lớn hơn bản thân.
Nếu một ngày bạn có của, bạn nghĩ mình sẽ đặt nó vào đâu, và điều gì khiến bạn sẵn lòng trao đi?
Câu hỏi thường gặp
Trịnh Văn Bô là ai?
Ông là một nhà buôn tơ lụa giàu có ở phố Hàng Ngang, Hà Nội, chủ hiệu Phúc Lợi. Ông sinh năm một nghìn chín trăm mười bốn, mất năm một nghìn chín trăm tám mươi tám, nổi tiếng với những đóng góp tài sản lớn cho chính quyền cách mạng.
Nhà bốn mươi tám Hàng Ngang có ý nghĩa gì?
Đó là ngôi nhà của gia đình ông Trịnh Văn Bô, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và soạn thảo bản Tuyên ngôn độc lập cuối tháng tám năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Ngày nay nó là di tích lịch sử mở cửa cho khách tham quan.
Tuần lễ vàng diễn ra khi nào?
Tuần lễ vàng được phát động vào tháng chín năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm, ngay sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời. Mục đích là huy động vàng và tài sản của nhân dân cho ngân khố quốc gia.
Vì sao chính quyền mới cần Tuần lễ vàng?
Vì ngân khố mà chính quyền mới tiếp nhận gần như trống rỗng, trong khi phải lo cứu đói, chống giặc và xây dựng bộ máy. Đóng góp tự nguyện của nhân dân là nguồn vốn nhanh nhất lúc ấy.
Ngày Doanh nhân Việt Nam là ngày nào?
Ngày Doanh nhân Việt Nam là ngày mười ba tháng mười, gắn với lá thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi giới công thương năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm. Ngày này nhắc tới vai trò của doanh nhân với đất nước.
