Fuggerei là khu nhà ở cho người nghèo có việc làm mà Jakob Fugger lập ở thành phố Augsburg năm một nghìn năm trăm mười sáu. Hơn năm trăm năm sau, khu nhà vẫn hoạt động, người thuê vẫn trả một mức tiền nhà mỗi năm tương đương một đồng tiền vàng của thời ấy, quy ra ngày nay chưa tới một euro, kèm lời hứa mỗi ngày cầu nguyện cho gia tộc sáng lập.
Chào bạn, đây là Nhà Tài Phiệt. Mình đã kể Jakob Fugger giàu lên từ mỏ, cho hoàng đế vay và mua ngôi cho Charles đệ ngũ. Hôm nay là mặt khác của ông: một món từ thiện sống lâu hơn cả đế chế của chính ông.
Vì sao một nhà băng khó tính lại xây nhà cho người nghèo?
Jakob Fugger nổi tiếng là người đòi nợ không nương tay, kể cả với hoàng đế. Một người như vậy lập ra khu nhà cho người nghèo nghe như một điều trái ngược.
Nhưng với người Công giáo thời ấy, của cải và cứu rỗi linh hồn gắn với nhau. Nghề cho vay vẫn bị giáo hội nhìn với ánh mắt nghi ngại. Làm việc thiện, nhất là việc thiện kèm lời cầu nguyện của người được giúp, được tin là giúp người giàu được tha thứ.
Bên cạnh động cơ tôn giáo, còn có một lý do thực tế. Augsburg thời ấy có nhiều thợ thủ công và người làm thuê nghèo, nhiều người chỉ cần một biến cố là rơi vào cảnh vô gia cư. Một thành phố ổn định cũng có lợi cho người buôn bán.
Khoảng năm một nghìn năm trăm mười sáu, Jakob cùng các anh em lập quỹ và bắt đầu xây khu nhà. Nó có tường bao, có cổng, như một thị trấn nhỏ nằm trong lòng thành phố.
Ai được ở và phải hứa gì?
Khu nhà không dành cho người ăn xin hay người không chịu làm. Nó dành cho những người dân của thành phố, theo đạo Công giáo, đang gặp khó khăn nhưng có việc làm và không nợ nần chồng chất.
Người thuê trả một khoản tiền nhà rất nhỏ mỗi năm. Ngày xưa đó là một đồng tiền vàng vùng sông Rhine, ngày nay được quy đổi thành một số tiền tượng trưng chưa tới một euro. Tiền điện nước và sinh hoạt thì người thuê tự lo.
Đổi lại, mỗi người được yêu cầu cầu nguyện mỗi ngày cho những người sáng lập và gia tộc Fugger. Đó là phần mà Jakob coi trọng nhất trong giao kèo.
Cổng khu nhà đóng vào ban đêm, ai về muộn phải nộp một khoản nhỏ cho người gác. Những quy định ấy nghe xưa cũ, nhưng chúng giữ cho khu nhà một nếp sống có trật tự suốt nhiều thế kỷ.
Vì sao Fuggerei còn sống sau năm trăm năm?
Bí quyết nằm ở cách Jakob lập quỹ. Ông không chỉ bỏ tiền xây nhà, mà để lại một khoản vốn được đầu tư, chủ yếu vào đất rừng và tài sản sinh lời, để quỹ có nguồn thu tự nuôi khu nhà mãi mãi.
Quỹ được quản lý bởi gia tộc Fugger qua các đời. Ngay cả khi công ty ngân hàng của nhà Fugger đã thu hẹp và biến mất, quỹ từ thiện vẫn tách riêng, không bị kéo theo.
Trong Thế chiến thứ hai, khu nhà bị bom làm hư hại nặng. Sau chiến tranh, quỹ đã xây dựng lại, giữ nguyên dáng vẻ và cách vận hành như cũ.
Ngày nay Fuggerei vẫn có người ở, đồng thời đón khách tham quan. Tiền vé tham quan cũng góp vào nuôi khu nhà. Người ta thường gọi nó là khu nhà ở xã hội lâu đời nhất thế giới còn hoạt động.
Một chi tiết thú vị về gia đình Mozart
Có một chi tiết mà hướng dẫn viên ở Augsburg rất thích kể. Cụ cố của nhà soạn nhạc Mozart, một người thợ xây, từng sống ở Fuggerei vào cuối thế kỷ mười bảy.
Chi tiết ấy nhắc rằng khu nhà không phải nơi dành cho những người bị xã hội bỏ quên, mà là nơi cho những gia đình lao động tử tế đang gặp khó, những người mà con cháu họ có thể làm nên chuyện lớn.
Nhà ở ổn định là nền móng để một gia đình lao động đứng vững. Một mái nhà rẻ và chắc chắn có thể là khác biệt giữa một đứa trẻ được đi học nghề và một đứa trẻ phải lang thang.
Đó có lẽ là điều mà Jakob Fugger, dù vì động cơ tôn giáo hay thực tế, đã làm đúng hơn nhiều người giàu cùng thời.
Bài học từ một món từ thiện năm trăm năm
Bài học đầu tiên: muốn một công trình từ thiện sống lâu thì phải lo cho nó một nguồn thu riêng, độc lập với túi tiền của người sáng lập. Fuggerei sống nhờ quỹ đầu tư, không nhờ lòng tốt của từng đời con cháu.
Bài học thứ hai: tách quỹ từ thiện khỏi công ty kinh doanh. Khi công ty gặp nạn, quỹ không bị kéo xuống theo. Đó là lý do khu nhà sống lâu hơn cả ngân hàng nhà Fugger.
Bài học thứ ba: điều kiện rõ ràng giúp giữ mục đích ban đầu. Khu nhà dành cho ai, người ở phải làm gì, được viết ra từ đầu và giữ qua nhiều thế kỷ.
Nếu bạn muốn để lại một điều tốt cho quê mình, bạn sẽ chọn xây một thứ thật to, hay lập một thứ nhỏ nhưng có nguồn nuôi nó cả trăm năm?
Câu hỏi thường gặp
Fuggerei ở đâu?
Fuggerei nằm ở thành phố Augsburg, miền nam nước Đức. Đây là khu nhà ở có tường bao và cổng riêng, do Jakob Fugger lập năm một nghìn năm trăm mười sáu.
Tiền thuê nhà ở Fuggerei là bao nhiêu?
Tiền thuê mỗi năm vẫn giữ tương đương một đồng tiền vàng vùng sông Rhine như thời lập, quy ra ngày nay chưa tới một euro. Người thuê tự trả chi phí điện nước và sinh hoạt.
Ai được thuê nhà ở Fuggerei?
Theo quy định truyền thống, đó là người dân Augsburg theo đạo Công giáo, đang gặp khó khăn nhưng có việc làm và không nợ nần nặng. Người thuê hứa cầu nguyện mỗi ngày cho gia tộc sáng lập.
Vì sao Fuggerei tồn tại được lâu như vậy?
Vì Jakob Fugger để lại một quỹ đầu tư riêng, chủ yếu vào đất rừng và tài sản sinh lời, tách khỏi công ty kinh doanh. Quỹ do gia tộc Fugger quản lý qua nhiều đời và tự nuôi khu nhà.
Fuggerei có liên quan gì tới Mozart?
Cụ cố của nhà soạn nhạc Wolfgang Amadeus Mozart, một người thợ xây, từng sống ở Fuggerei vào cuối thế kỷ mười bảy. Đây là chi tiết thường được kể khi giới thiệu khu nhà.
